Kwik druppenOm goud en zilver uit het erts te scheiden werd in het verleden veelal gebruik gemaakt van kwik.

Dit wordt tegenwoordig (bijna) niet meer gedaan vanwege de grote gezondheidsrisico’s en de schade aan het milieu die kwik kan veroorzaken.

Vooral het vangen van de kleinste goudschilfers zorgt vaak voor veel problemen en juist daar kan het gebruiken van kwik (Engels: Mercury) uitkomst bieden.

Kwik en goud

Andere (edel)metalen laten versmelten met kwik wordt amalgamatie genoemd, dit betekent letterlijk: ‘Het legeren van metalen met kwik’. Amalgaam wordt al duizenden jaren gebruikt om het fijnste goud te vangen.

Tijdens de Californische goudkoorts (1848 – 1855) werd door veel goudzoekers kwik gebruikt om al het goud op te vangen.

Maar dit wondermiddeltje had echter ook een keerzijde, want wat men toen nog niet wist is dat wanneer je veelvuldig in aanraking komt met kwik, of verbindingen ervan, je kwikvergiftiging kunt oplopen.

Kwikvergiftiging uit zich in het begin in rare tintelingen, branderig gevoel en jeuk. Na langere blootstelling krijgt men een zeer hoge hartslag en gigantisch hoge bloeddruk, uiteindelijk zal het hart het begeven en worden de symptonen fataal.

Mad Hatter

De term ‘Mad Hatter’ komt ook voort uit de 18e eeuw toen hoedenmakers kwik gebruikten om vilt te maken. Na jarenlange blootstelling aan kleine hoeveelheden kwik werden deze hoedenmakers vaak letterlijk gek.

Kwik verdampt relatief makkelijk, dit betekent als je bij normale temperaturen bijvoorbeeld een kom kwik buiten zou zetten een grote hoeveelheid zou verdampen en in de lucht terecht zou komen. Als je deze lucht zou inademen zou er een grote hoeveelheid kwik in je lichaam terecht komen.

Het gevaarlijkste aan kwik is dat je longen de dampen makkelijk absorberen, dit in tegenstelling tot blootstelling aan vloeibaar kwik waar je huid het kwik veel minder snel absorbeert. Het blijft echter altijd de moeite waard om jezelf ook dan te beschermen.

Kwik in de tandheelkunde

KwikthermometerHoewel kwik vroeger voor veel medische doeleinden werd gebruikt is dit tegenwoordig niet meer het geval vanwege de gezondheidsrisico’s. Echter in de tandheelkunde is dit een heel ander verhaal, amalgaamvullingen worden nog steeds geplaatst door sommige tandartsen.

De meeste tandartsen kiezen tegenwoordig voor de mooiere witte vullingen in tegenstelling tot de grijze amalgaamvullingen, maar veel mensen hebben nog oude grijze vullingen achterin het gebit die nooit vervangen zijn.

Amalgaamvullingen geven echter wel dagelijks kwik af die verder in het lichaam terecht komen, echter gaat het hier naar schatting om slechts 3 tot 7 microgram. Dit is ver onder de dagelijks aanvaardbare hoeveelheid kwik die door de World Health Organization (WHO) op 43 microgram bij 70 kilogram lichaamsgewicht is vastgesteld.

Amalgamatie

Simpel gezegd is amalgamatie het in contact brengen van gouddeeltjes met kwik. Als schoon goud in contact komt met kwik vormen de twee substanties een nieuwe samenstelling die een amalgaam wordt genoemd.

Een amalgaam is een legering van goud en kwik, het goud lost letterlijk op in het kwik. Hierdoor kleeft elk minuscuul schilfertje goud aan het kwik, waardoor al het goud wordt opgevangen.

Aan het einde verzamelt men het amalgaam van goud en kwik, waarna de twee weer van elkaar worden gescheiden en het kwik wordt gerecycled.

Grotere goudklompen zullen niet volledig worden opgelost in het amalgaam (behalve na een heel lange tijd) en zullen slechts in een dunne coating worden omhuld.

Goudklompen niet vangen met kwik

Mercury HG atomic number 80Echter grotere goud nuggets kunnen over het algemeen beter niet worden opgevangen met kwik, het kwik kan beter worden bewaard voor het vangen van het fijne goud.

Kwik en goud kunnen op verschillende manieren samensmelten, maar om beide substanties goed te laten mixen moeten zowel het kwik als het goud volledig schoon zijn.

Vroeger plaatsten goudzoekers kwik in de sluiceboxen van hun antieke goud wasinstallaties om het fijne goud te vangen.

In oude vermaalmolens zat een amalgamatieplaat met een dunne laag kwik erop. Het vermalen erts werd langzaam over plaat gevoerd en het goud kleefde vanzelf vast aan het kwik.

Kwik zorgt voor grote milieuvervuiling

Deze “open systemen” waarbij overtollig kwik zomaar met de afvalgrond in de buitenlucht terecht komt is tegenwoordig niet meer denkbaar omdat we nu weten wat voor schade dit kan veroorzaken.

De nieuwere meer verantwoorde systemen zijn gesloten systemen, hierbij komt de door kwik aangetaste afvalgrond niet meer in de natuur terecht.

Een voorbeeld hiervan is amalgamatie in een vat, deze ronddraaiende vaten bevatten vaak stalen staven of ballen om het erts nog verder te vermalen waardoor het goud schoner wordt en beter contact maakt met het kwik.

Deze vaten draaien heel langzaam om een maximale amalgamatie te krijgen, maar ook om het kwik bij elkaar te houden. Wanneer het vat te snel zou draaien kan het kwik in duizenden stukjes uiteen vallen, waardoor veel kwik en goud verloren zou gaan.

Soms wordt er minder goud gevangen tijdens het amalgamatieproces dan verwacht, dit gebeurt meestal doordat er slecht contact wordt gemaakt tussen het kwik en het goud. Dit is dan weer het resultaat van vies goud, of goud dat is aangetast door een andere substantie, zoals: olie en vet.

“Schoon” kwik

“Schoon” kwik wil meestal zeggen dat het schoon genoeg is dat schoon goud wordt geamalgameerd wanneer het ermee in aanraking komt. Er zijn verschillende manieren om kwik schoon te maken, misschien wel de makkelijkste is om het door een natte zeem te drukken.

Schoon kwik gaat door de zeem en komt eruit in kleine druppels. Tijdens dit proces wordt alle troep en olie op het kwik eraf gefilterd, waardoor het schoon genoeg is om te amalgameren.

Een recente innovatie in het schoonmaken van kwik is om het op te laden door vermenging met een kleine hoeveelheid zeer actief metaal, zoals: natrium of kalium.

Geladen kwik

Amalgaam smeltenHet resultaat wordt “geladen kwik” genoemd en zal op een zeer agressieve manier met goud amalgameren. In vele situaties waar het goud niet zou amalgameren omdat het vuil is doet het geladen kwik dit wel omdat het door het vuil vreet. Echter geladen kwik vreet niet door olie en vetten.

Om alle geamalgameerde metalen weer los van het kwik te krijgen kun je gebruik maken van salpeterzuur/waterstofnitraat omdat kwik oplost in dit salpeterzuur, maar goud niet.

Het is overigens wel verstandig om het salpeterzuur te verdunnen en niet de zuivere kleurloze vloeistof te gebruiken.

Het materiaal wat achterblijft wanneer de chemische reactie is afgerond is puur goud. Dit goud is dan nog bruin en donker van kleur en niet de mooie gele kleur die we met het edelmetaal associëren.

Maar wanneer het goud voor een laatste keer is gesmolten om een goudstaaf of gouden munten te maken verschijnt de normale goudkleur.

Kwik zeer gevaarlijk en giftig

Samenvattend, kwik is een gevaarlijke giftige stof die met bijna elk metaal, behalve ijzer en aluminium, een amalgaam kan vormen.

Het is ook sterk af te raden voor individuele goudzoekers om kwik te gebruiken om goud van erts te scheiden, vooral ook omdat de grote goudmijnbedrijven deze techniek al lang niet meer gebruiken.