Goud de koning der edelmetalenMetalen worden edelmetalen genoemd wanneer ze niet of weinig kunnen worden aangetast door oxidatie.

Edelmetalen

Enkele voorbeelden van edelmetalen zijn goud en platina. Deze blijven er altijd even mooi uitzien, ze worden hoogstens een beetje vies.

Zilver is minder edel, na een tijdje kan het vervagen tot een zwarte kleur. Maar na een beetje poetsen komt de zilverkleur weer naar voren.

Edelmetalen worden vooral gebruikt als materiaal om sieraden van te maken, denk hierbij vooral aan goud, zilver en platina.

Jaarletter en gehalteteken

Edelmetalen die in Nederland gebruikt worden voor siervoorwerpen, juwelen en bestek worden voorzien van een jaarletter en een gehalteteken om de zuiverheid aan te geven.

Vroeger werden edelmetalen vooral gebruikt als ruilmiddel in de vorm van munten. Echter na de introductie van papiergeld werd dit overbodig.

Tegenwoordig worden vooral zilveren en gouden munten uitgegeven als verzamelmunt, of beleggingsmunt.

Chemie

Palladium atoomnummer 46Chemisch beziet men het als volgt: Een onedeler metaal kan uit een oplossing van een edeler metaal, dat edelere metaal ‘verdringen’, dat wil zeggen dat het onedelere metaal in oplossing gaat en het edelere metaal uit de oplossing wordt neergeslagen.

Bijvoorbeeld een ijzeren spijker in een oplossing met koper laat de spijker verkoperen: het ijzer neemt de plaats van het koper in de oplossing in en het koper komt op de spijker terecht.

Alle metalen kunnen op deze manier in een volgorde gezet worden die de spanningsreeks der metalen genoemd wordt, met aan de ene kant het meest edele en aan de andere kant het meest onedele metaal.

‘Edel’ vs ‘onedel’

Tegenwoordig spreekt men in de vakliteratuur niet meer van “edel” of “onedel”, maar van sterke of zwakke reductoren. De ionen die na de reductie gevormd zijn worden de (geconjugeerde) oxidatoren genoemd, en zijn ook weer van sterk naar zwak in te delen.

De edele metalen, goud en platina, willen niet graag een elektron afstaan en daardoor in oplossing gaan (of een zout vormen), ze zijn zwakke reductoren.

De zeer onedele metalen, natrium en kalium, willen dat juist heel graag en zijn dus erg sterke reductoren. Een blokje natrium zal uit zichzelf al met het vocht in de lucht reageren, en wanneer men het in het water gooit, volgt een heftige chemische reactie.

Sommige edelmetalen kunnen wel worden aangetast door zeer reactieve stoffen, zoals koningswater.

Spanningsreeks der metalenSpanningsreeks der metalen